Những loài động vật ngoại lai nguy hiểm

Thông tin trên là lời cảnh báo đối với các cơ quan chức năng, các doanh nghiệp và người dân về việc vô tình (hay cố ý) đưa sinh vật ngoại lai gây hại vào nước ta.

Sinh vật ngoại lai xâm nhập có thể gây hại đến các loài bản địa thông qua cạnh tranh nguồn thức ăn (động vật); ngăn cản khả năng gieo giống, tái sinh tự nhiên (thực vật) của các loài bản địa do khả năng phát triển nhanh, mật độ dày đặc; cạnh tranh tiêu diệt dần loài bản địa, làm suy thoái hoặc thay đổi để tiến tới tiêu diệt.
 
Các sinh vật ngoại lai nguy hiểm có rất nhiều con đường để xâm nhập vào nước ta. Việc đề cao cảnh giác và có biện pháp tiêu diệt, ngăn chặn các sinh vật ngoại lai xâm nhập là vô cùng cần thiết.

Tamnhin.net xin gửi tới độc giả thông tin về các loại động vật ngoại lai đã và sẽ gây nguy hiểm tới đa dạng sinh học, môi trường và nguồn gen Việt Nam.

1. Ốc bươu vàng (OBV)

Xuất xứ Nam Mỹ, du nhập vào Việt Nam từ 15 năm trước, OBV đã trở thành dịch hại lúa và khó phòng trừ nhất ở nước ta. Chúng sống ở nhiều nơi có nước như ao, đầm lầy, đầm sen, kênh mương nước, ruộng lúa. OBV nhờ hệ thống hô hấp đặc biệt: vừa thở được bằng mang dưới nước, vừa thở được bằng phổi trong không khí, nên chúng chịu đựng được điều kiện khắc nghiệt như ô nhiễm, tù đọng thiếu ôxy.

OBV di chuyển rất dễ dàng và nhanh chóng qua con đường nước (sông, kênh mương, nước ngập tràn). Đến năm 1998, 57/64 tỉnh thành và 309/534 huyện trong cả nước đã bị nhiễm OBV. 109 nghìn ha lúa; 3,5 nghìn ha rau muống; 15km2 mặt nước ao hồ, 4 km2 sông rạch đã bị nhiễm OBV năm 1997. OBV được xác định là loài sinh vật ngoại lai và tháng 5/1998 được Chính phủ ta xác định như là dịch hại cây trồng nguy hiểm (đối tượng kiểm dịch nhóm II).

Trung bình mỗi năm, OBV “ăn” hết hơn 200.000ha lúa. Ngoài lúa, OBV còn hại tảo, rau muống, khoai sọ, trứng và được ví như máy nghiền vì có thể ăn liên tục trong 24 giờ. Đặc biệt, gần đây chúng còn gặm vỏ cây tràm mới trồng, gây chết cây ở vùng Đồng Tháp Mười.

2. Rùa tai đỏ

Rùa tai đỏ được nhập từ Nam Mỹ vào Việt Nam để nuôi làm cảnh và hiện nay đã thoát ra môi  trường tự nhiên. Hiện rùa tai đỏ đã lan tràn tại nhiều địa phương như Vĩnh Long, Cần Thơ, Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Thái Bình... chủ yếu để nuôi làm cảnh.

Rùa tai đỏ là loài ăn tạp, thức ăn của chúng thay đổi theo lứa tuổi. Khi nhỏ ăn thịt, lớn hơn chúng ăn thực vật. Đến khi trưởng thành, chúng ăn tạp bất kể động vật hay thực vật như: tảo, bèo tấm; các loài thực vật thủy sinh, nòng nọc, cá nhỏ, giáp xác. Khi thoát ra ngoài tự nhiên, chúng đã sinh sôi và phát triển nhanh trong các thủy vực, dẫn đến hiện tượng cạnh tranh quyết liệt với loài rùa bản địa và gây tổn hại đến hệ sinh thái thủy vực, đặc biệt là tính đa dạng sinh học.

3. Tôm đỏ


Nhìn bề ngoài, tôm đỏ trông rất dữ với hai càng to như càng cua dùng để đào hang đẻ trứng, trú đông, tranh giành thức ăn, đấu tranh sinh tồn. Vòng đời ngắn, sinh sản nhanh, lại có thể di chuyển trên cạn nên khả năng tôm hùm đỏ phát triển tràn lan khi thoát ra ngoài môi trường là rất lớn. Ngoài bản tính hung hăng, ăn tạp, tôm hùm đỏ còn có khả năng thích nghi tốt với môi trường nên sẽ là mối đe dọa đối với các loại tôm đang thả nuôi ở Việt Nam.

4. Chuột Hamters (Chuột hải ly)


Chuột hải ly được nhập vào Việt Nam trong những năm cuối thế kỷ XX với mục đích làm loài vật nuôi, tạo thu nhập bổ sung cho nông dân do nó cung cấp thịt để ăn, da và lông để xuất khẩu, ruột để sản xuất chỉ tự tiêu. Rất may là được các nhà khoa học cảnh báo sớm, Cục Khuyến nông - Khuyến lâm và Cục Thú y đã hành động kịp thời để ngăn chặn việc nhập loài này vào Việt Nam. Các cơ quan chức năng đã thành lập một tổ công tác giải quyết các vấn đề liên quan đến Chuột hải ly.

Tính đến cuối năm 2002, khoảng 4.000 con Chuột hải ly đã bị tịch thu và tiêu hủy. Hiện loài này được cho là đã loại bỏ khỏi Việt Nam

5. Bọ cánh cứng hại dừa (Bọ ăn lá hại dừa)


Bọ ăn lá hại dừa được phát hiện vào tháng 4/1999 ở tỉnh Bến Tre. Bọ xâm nhập qua con đường nhập khẩu cây cảnh thuộc họ cau dừa từ các nước châu Á; đặc biệt là các cây họ cau dừa dùng làm cảnh và cây cọ dầu. Bọ cũng đã lan tràn khắp đất nước Campuchia.

Dịch bọ ăn lá hại dừa bùng phát rất nhanh và chỉ trong vòng hơn một năm (tháng 7/2000) đã lan tràn, gây hại  cho hơn 30 tỉnh thành thuộc đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), Đông Nam bộ và Nam Trung bộ. Đến cuối năm 2003, dịch bọ ăn lá hại dừa đã xuất hiện tại khắp các tỉnh thành trong cả nước, nặng nhất là ở các vùng trồng dừa tập trung ở ĐBSCL và Trung bộ. Tới nay, dịch hại này vẫn còn là mối đe dọa lớn đối với các vùng trồng dừa nước ta.

7. Ốc sên


Có nguồn gốc từ lục địa châu Phi và loài ốc cạn ngoại lai xâm nhập vào Việt Nam những năm 1960, đến nay ốc sên đã trở thành sinh vật gây hại cây trồng cạn từ đồng bằng đến miền núi. Hàng năm vào khoảng tháng 3 là mùa sinh sản của ốc sên. Ở một số nơi như đồng bằng và trung du Bắc bộ, Tây Nguyên, ốc sên đã gây thiệt hại cho các vườn chuối, vườn rau, đậu và các cây trồng khác.

8. Sâu róm thông


Sâu róm thông xâm nhập vào Việt Nam từ những năm 1950 cùng với việc nhập nội và gieo trồng một số giống thông từ Trung Quốc như thông đuôi ngựa. Vào những năm 1965 - 1970, sâu róm thông gây ra những trận dịch lớn đối với rừng thông ở Quảng Ninh, Bắc Giang, Bắc Ninh và trở thành đối tượng gây hại nghiêm trọng.