Giá điện theo thị trường nhưng có minh bạch ?

Tiếng nói trí thức Góc chuyên gia
Thứ hai, 16/7/2012 9:54 GMT+7
Từ 1/7, thị trường phát điện cạnh tranh chính thức được vận hành. Một trong những mục đích của thị trường phát điện cạnh tranh nhằm tạo ra cơ chế kinh doanh cạnh tranh, xoá độc quyền của EVN và tạo điều kiện thu hút các nhà đầu tư trong và ngoài nước tham gia thị trường điện.

Nhưng sau đó có đi kèm quy định 3 tháng lại chỉnh giá và không biết "điều chỉnh kiểu gì"? theo giá nào hay là các nhà cung cấp biêt trước sự tăng hay giảm của "sản phẩm " ngành mình và sẽ điều chỉnh chỉ có tăng thôi ít khi có giảm theo kiểu giá xăng và giá ga vùa qua hay  cũng như lãi suất ngân hàng điều chỉnh tăng thì làm ngay còn điều chỉnh giảm lại phải "từ từ" rồi kêu "nợ xấu" tăng nhưng ép doanh nghiệp chịu mức lãi suất của các khoản nợ xấu đến mức NH như tiệm "cầm đồ" Lãi suất tới 30% năm thật sợ quá còn đâu giá trị tài sản thế chấp nữa vì vậy NH đang tìm cách giấu nợ xấu thực để có cơ hội bán TS Thế chấp của khách hàng kiếm lời to đây? 

Còn về giá điện sự thực này rất bất hợp lý nếu như đã là giá thị trường thì phải do thị trường điều tiết theo quy luật cung cầu và giá cả hàng hóa chứ nếu giá thay đổi kiểu tăng thì làm ngay hoặc trong ba tháng còn giảm thì cũng phải chờ 3 tháng sao? Hay vẫn còn chưa nói hết đó là giá chỉ có tăng do vậy sẽ điều chỉnh tăng theo 3 tháng một lần?  

Tuy nhiên, với thực trạng của ngành điện Việt Nam hiện nay, nhiều nhà đầu tư nước ngoài vẫn tỏ ra băn khoăn. Đặc biệt,cách điều chỉnh giá điện tăng 5% như vừa qua khiến nhiều người nghi ngại tính thuyết phục của thị trường điện cạnh tranh và sự minh bạch giá điện.Đã là giá thị trường điều tiết mà là kinh tế thị trường thì rất cần sự minh bạch hơn thế nữa nếu giá trị sản phẩm quá cao sẽ là ảnh hưởng rất lớn đến các ngành sản xuất khác do vậy "minh bạch và công khai về giá các mặt hàng đó là nguyên lý của kinh tế thị trường cạnh tranh lành mạnh"

Lâu nay, yêu cầu "công khai, minh bạch" được nhiều chuyên gia và người dân đặt ra cho các ngành phân phối các mặt hàng quan trọng như than,điện, xăng dầu. Nó được nhắc đi nhắc lại nhiều lần như một đòi hỏi cấp thiết nhưng cũng vì nhắc đi nhắc lại nhiều mà tính minh bạch và côngkhai chưa được như mong đợi nên điều đó vẫn như là một "ước mơ" hay trong ảo tưởng của người dân ?

Từ 1/7/2012 giá điện tăng 5% có thể là rất bất ngờ hoặc là như mệnh lệnh vì đã là giá thị trường tăng theo cung cầu và giá trị hàng hóa sản phẩm nhưng giá điện từ trước đến nay người tiêu dùng có được biết thực giá của nó là bao nhiêu đâu những chi phí đầu vào cho sản phẩm điện là những gì thì người tiêu dùng "mù tịt" vậy đã không công khai minh bạch được về vấn đề giá sản phẩm thì cũng đừng đòi quyền tăng giá theo các yếu tố thị trường . Vì chi phí đầu vào của điện tăng... vô tình được đẩy ra như để báo trước về việc tăng giá. Dù sau đó đã có những khẳng định chưa có phương án tăng giá điện nhưng với kinh nghiệm của những lần điều chỉnh điện và xăng dầu trước đó, người tiêu dùng hiểu rằng, việc tăng giá đã đến rất gần và vấn đề tăng vào lúc nào vào bao nhiêu mà thôi.Kéo theo một dây truyền tăng giá các sản phẩm khác của đất nước thế là ..... mất hết thị phần sản phẩm cả quốc nội và quốc ngoại do vậy nền kinh tế tụt giảm hàng hóa tồn kho tăng cao...thua lỗ và phá sản cứ diễn biến dây truyền...

Theo quy định tại Quyết định 24 của Thủ tướng, chu kì 3 tháng nếu giá các thông số cấu thành giá điện tăng 5% thì EVN chủ động đề xuất điềuchỉnh giá bán lẻ. Tính từ thời điểm tăng giá gần nhất vào ngày20/12/2011, cho đến nay đã tròn hai chu kì được phép tính toán thông số đầu vào.Nhưng cụ thể những thông số đầu vào của một sản phẩm ngành điện đã được công khai đâu? Theo quy luật kinh doanh thì chi phí đầu vào của nguyên liệu một sản phẩm cộng với các khoản chi phí khác ... thì mới có giá thành sản phẩm ? 

Nhưng lần tăng giá điện này dựa trên các thông số đầu vào đều tăng. Cụ thể, giá than cho sản xuất điện đều tăng từ 10-11,5%tùy loại như giá than cám 4b là 750.000 đ/tấn, giá than cám 5a là 620.000 đ/tấn. Giá khí trung bình cho nhà máy điện Cà Mau là 9,338USD/triệu BTU được tính trên cơ sở giá dầu HFO là 720,96 USD/tấn. Giá dầu DO là 20.897 đ/lít, giá dầu FO là 18.116 đ/lít. Tỷ giá hối đoái giữa VND và đô la Mỹ 20.927 đồng/USD.Thế còn các khoản chi phí khác từ trước đến nay như chi phí quản lý, lương nhân viên .... chi phí thương mại ... có còn tăng hay giảm mà không được nhắc đến. Sự không minh bạch nó ở chỗ này...?

Còn về vấn đề nguyên liệu  theo thông tin từ Tập đoàn Than -Khoáng sản (Vinacomin), tính từ đầu năm đến ngày 1/7, đơn vị này chưa hề tăng giá bán than cho điện. Dự kiến giữa tháng 7 này, Vinacomin mới lên phương án điều chỉnh giá than cho điện; nếu có tăng thì khoản chênh thêm cũng chỉ trên dưới 300 tỷ đồng, so với khoản thu hơn 3.700 tỷ đồng từ lần tăng giá điện 5%. Bên cạnh đó, giá dầu thế giới thời gian qua liên tiếp giảm, giá dầu trong nước cũng liên tục hạ nhiệt. Mặt khác tỷ giá USD/VND không biến động lớn.


Ngoài ra, theo báo cáo của EVN, tình hình sản lượng điện 6 tháng đầu năm không xảy ra tình trạng thiếu điện,nguồn điện từ thuỷ điện dồi dào, đưa vào vận hành 4 tổ máy với 746,5MW,gồm TM1 và TM2 - Thuỷ điện Đồng Nai 4 (2x170 MW), TM1 - Thuỷ điện Kanak(6,5 MW) và TM5 - Thuỷ điện Sơn La (400MW)...

Luỹ kế 6 tháng đầu năm, sản lượng điện toàn hệ thống đạt 58,032 tỷ kWh,tăng 10,88% so với cùng kỳ năm 2011. Sản lượng điện sản xuất và mua của EVN ước đạt 56,475 tỷ kWh (tăng 10,98% so với cùng kỳ), trong đó điện sản xuất đạt 24,777 tỷ kWh, chiếm 43,9%. Điện thương phẩm ước đạt 50,36tỷ kWh, tăng 11,82% so với cùng kỳ năm 2011. Như vậy 6 tháng đầu năm không còn tình trạng thiếu nguồn thuỷ điện, tăng cường chạy dầu cho các nhà máy nhiệt điện như năm ngoái.

Vì thiếu sự công khai minh bạch nên những số liệu của Bộ Công Thương và EVN đưa ra có lẽ chưa đủ thuyết phục về việc gia tăng giá đầu vào đến mức phải tăng giá?.Đó là chưa kể so với các lần tăng giá trước đây, Bộ Công Thương và EVN thường chủ động tổ chức họp báo công khai để giải đáp các thắc mắc của dư luận liên quan đến quyết định điều chỉnh giá. Thế nhưng lần tăng giá có hiệu lực từ 1/7(thứ hai) lại được EVN gửi một bản thông báo ngay trong đêm vào ngày cuối tuần (thứ 6, ngày 29/6), khiến người dân bất ngờ. 

Nhưng nói thật dù là có bất ngờ một chút nhưng người tiêu dùng trực tiếp sử dụng điện không đáng gì so với lưới điện để phục vụ sản xuất kinh doanh vì nếu giá điện tăng sẽ làm các DN sản xuất kinh doanh ngừng hoạt động và như vậy ván đề điện tiêu dùng có tăng thì người dân cũng như "điếc, giả điếc" rồi tiết kiệm tiêu dùng điện đi một chút còn với các DN sản xuất thì có lẽ đành đóng cửa còn hơn là cứ làm rồi lại ế hàng tồn kho tăng lãi ngân hàng thúc ...Thì DN  nhanh đến với phá sản hơn ?

Về cách tăng giá, Bộ trưởng, Chủ nhiệm VPCP Vũ Đức Đam "nhắc khéo" Bộ Công Thương tại họp báo Chính phủ chiều 3/7 về công tác tuyên truyền để tạo sự đồng thuận từ người dân trong quyết định tăng giá điện. Đồng thời đề nghị EVN "rút kinh nghiệm" Thực sự là người tiêu dùng chẳng cần những lần "rút kinh nghiệm " ấy mà:

Như phân tích ở trên việc tăng giá điện là làm ảnh hưởng rất lớn đến các hoạt động kinh doanh của các TPKT khác và tác động đến toàn nền kinh tế vì vậy không thể cứ đưa ra tùy tiện theo lợi ích của nhóm ngành mà phải cùng phân tích sao cho tính hết các khoản chi phí đầu vào của ngành kể cả chi phí quản lý, lương .... những chi nào giảm thiểu được ta lên giảm để hạ giá thành đó cũng là vấn đề cần công khai minh bạch để có yếu tố cạnh tranh trên thương trường chứ cứ khó khăn là đòi tăng giá như ngân hàng cũng vậy cứ thiếu thanh khoản là lách luật tăng lãi suất huy động rồi tự tăng lãi cho vay cuối cùng đến giờ thì sao ? Đến NH cũng còn "ế tiền" vì sao ? ko ai giám vay lãi cao cả và cũng chẳng ai vay để làm gì ? còn các khoản vay cũ thì đeo không nổi hết khả năng thanh toán rồi dẫn đến phá sản ... hàng loạt DN mà không khéo thì NH cũng Phá sản theo ..

Từ nhận định của tổ chức Ngân hàng Thế giới (WB), hiện nay tốc độ xây dựng các nhà máy điện của Việt Nam chưa đủ nhanh để đáp ứng nhu cầu công nghiệp hóa. Dù tình hình suy thoái kinh tế hiện nay khiến nhu cầu trên tăng chậm lại đôi chút nhưng trong vòng 10 năm tới, mức cung điện sẽ phải tăng lên rất nhiều. 

Nhưng theo WB nếu việc tăng giá điện không được kiểm soát chi phí thì dễ nảy sinh hai vấn đề. Thứ nhất là EVN dĩ nhiên sẽ ưu tiên những cơ sở phát điện có chi phí thấp so với những cơ sở có chi phí cao, và đây sẽ là điều khiến các nhà đầu tư tiềm năng vào ngành điện không hài lòng.Thứ hai, EVN sẽ phải chịu những chi phí của việc tăng giá điện không cần thiết, từ đó làm tăng áp lực tài chính cho mình.

Thực sự các chuyên gia kinh tế đều cho rằng, quyết định tăng giá điện vào thời điểm kinh tế khó khăn, sản xuất đình trệ, hàng tồn kho nhiều là không hợp lý. Mặt khác, Bộ Công Thương và EVN lấy lí do giá nguyên liệu đầu vào tăng là không thoả đáng, trong khi thực tế giá xăng dầu đang giảm, nguồn nước cho thủy điện năm nay cũng chưa xảy ra khan hiếm nên không phải chạy dầu phục vụ nhiệt điện nhiều. Đặc biệt EVN chưa công khai rõ con số cụ thể để đối chứng thực tế.Mặt khác còn rất nhiều các chi phí khác của EVN có thể giảm để hạ giá thành điện một cách thuyết phục hơn thì EVN lại không nhắc đến nói khác là chưa thực hiện công khai minh bạch thì không thể đem giá thành sản phẩm kiểu "mập mờ" theo điều chỉnh của quy luật kinh tế  thị trường được? mà thị trường là cạnh tranh lành mạnh nếu anh không chú trọng đến chất ượng và giá trị sản phẩm thì anh sẽ không tồn tại. 

Các chuyên gia kinh tế nhấn mạnh rằng vì điện là yếu tố đầu vào của hàng loạt ngành sản xuất nên tác động từ việc tăng giá sẽ lớn hơn nhiều mức công bố của EVN và Bộ Công Thương. Thêm vào đó, DN đang phải xoay xở với hàng loạt khó khăn trước mắt, nay điện tăng giá chẳng khác nào tăng thêm đòn cho DN. Trong khi sức mua yếu, các DN phải tăng chi phí, đẩy giá thành sản phẩm tăng lên nhưng giá bán lại rất khó tăng theo.Vì vậy trước mắt ngành điện phải tự giảm giá thành sản phẩm cho mình bằng cách tập hợp toàn bộ các khoản chi phí đầu vào những khoản chi nào không hợp lý thì gọt bớt, bỏ đi để nâng cao hiệu quả và giảm giá thành sản phẩm đây cũng là cần sự minh bạch trong quản lý kinh doanh và cũng là điều kiện để giá điện đủ đem gia cạnh trạnh theo thương trường không ? Mặt khác cũng là tạo môi trương thực tế chính xác để các nhà đầu tư khác lựa chon vào đầu tư cho ngành điện vì nguyên tắc và quy luật bất biến giá thị trường là công khai và đủ sức cạn trạnh chứ không thể độc quyền áp giá.

 Mai Phương TH 


Ý kiến của bạn