Mấy ngày qua thông tin về mỏ sắt lớn nhất khu vực Đông Nam Á xuất hiện dày đặc trên các phương tiện truyền thông. Các thông tin đa phần tập trung khai thác những vấn đề đang là chuyện "nóng hôi hổi" xung quanh mỏ sắt này như việc người dân sống trong vùng quy hoạch lâm vào cảnh khốn khổ vì ô nhiễm, nông dân không có đất để sản xuất, nhiều gia đình muốn đi chẳng được mà ở lại cũng không xong; rồi chuyện các cổ đông "tên tuổi" bất chấp lệnh Thủ tướng chây ì không chịu góp vốn... khiến đại dự án này đứng trước nguy cơ đóng cửa.
Ông Nguyễn Nhật, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh cũng đã nói trong một số cuộc họp về vấn đề này như sau: Chúng ta cần phải nhìn vào những vấn đề chưa được trong công tác triển khai dự án mỏ sắt Thạch Khê. Đây là một dự án lớn, TIC đã có rất nhiều cố gắng, tuy nhiên, có một số vấn đề chúng ta chưa làm được.
Quả thật những thông tin này khiến nhiều người có trách nhiệm quan tâm, lo lắng.
Phần thân quặng đã lộ diện ở độ sâu -10m đến -26m
Nhớ lại 4 năm về trước - năm 2007, khi dự án này triển khai với sự ra đời của Công ty cổ phần Sắt Thạch Khê (TIC) người dân Hà Tĩnh đã rất vui mừng và chờ đợi vào một tương lai tươi sáng. Mà không vui mừng sao được khi mỏ sắt này đã được phát hiện hàng chục năm về trước và biết bao lần Chính phủ và Hà Tĩnh muốn đưa những khối quặng đen nằm sâu dưới lòng đất lên để thoát nghèo nhưng không tài nào làm nổi.
Ngày khởi công dự án cũng là khi người dân biết được những con số "khổng lồ" về đại dự án này. Nào là trữ lượng sắt của mỏ lên tới trên 540 triệu tấn, hàm lượng sắt lên tới 61%, cao hơn so với các mỏ sắt trong nước. Hiện đây là mỏ sắt lớn nhất cả nước với trữ lượng chiếm đến 1/2 trữ lượng quặng toàn quốc và cũng là mỏ sắt lớn nhất khu vực Đông Nam Á.
Dự án bóc tách tầng đất phủ để tiếp cận mỏ sắt sẽ được tiến hành trong vòng 17 tháng, với khối lượng bốc xúc trên 13 triệu m3, độ sâu âm 28m. Việc khai thác mỏ sắt có thể kéo dài khoảng 50 năm và xuống sâu âm 550m. Dự kiến khi đi vào khai thác, mỗi năm sẽ thu được từ 5 - 10 triệu tấn quặng/năm, cung cấp cho các nhà máy luyện thép trong nước và xuất khẩu...
Phát biểu tại lễ khởi công, nguyên Phó Thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng đã từng nhấn mạnh, khai thác mỏ sắt Thạch Khê là một dự án trọng điểm quốc gia, cung cấp nguyên liệu quan trọng cho các dự án chế tạo gang thép trong nước, thu hút thêm nhiều dự án phụ trợ, tạo điều kiện cho Hà Tĩnh phát triển trở thành trung tâm công nghiệp ở khu vực Bắc Trung bộ.
Thế nhưng tại sao một dự án lớn, một niềm kiêu hãnh của người Hà Tĩnh và được sự quan tâm đặc biệt của Chính phủ lại sớm lâm vào cảnh trớ trêu này?
Xin được nhắc cho rõ TIC gồm có 9 cổ đông "tên tuổi" lẫy lừng: Vinacomin (chiếm 30%), Tổng công ty Khoáng sản và Thương mại Hà Tĩnh (24%), Tổng công ty Thép Việt Nam - VNSteel (20%), VNPT (4%), BIDV (5%), Tổng công ty Sông Đà (5%), Vinashin (5%), công ty TNHH Sản xuất - Xuất nhập khẩu Bình Minh (4%) và công ty cổ phần Khoáng sản và Luyện kim Thăng Long (3%).
Khi tham gia các "ông lớn" này đều hùng hổ cam kết sẽ góp vốn đầy đủ, đúng thời hạn để dự án thực hiện đúng tiến độ. Tuy nhiên, theo báo cáo của TIC gửi Bộ Công thương ngày 24/11/2011 thì đến thời điểm hiện tại việc đóng góp của các cổ đông trong các năm qua thiếu và rất chậm so với kế hoạch của HĐQT, đặc biệt, trong đó có có 4 cổ đông chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ góp từ từ năm 2008-2010 là 146,2 tỉ đồng khiến công ty không có tiền thanh toán cho nhà thầu, chậm tiến độ công tác GPMB và TĐC... làm tăng số dư nợ của công ty lên đến hơn 200 tỉ đồng.
Thiếu vốn khiến dự án gần như tê liệt hoàn toàn. Những ngày này khi chúng tôi có mặt tại mỏ sắt Thạch Khê - nơi mà chỉ ít tháng trước đây thôi nó là một đại công trường thực sự thì giờ đây vắng ngắt, im lìm đến phát sợ. Hàng đống máy móc nằm im bất động, hoen rỉ; lác đác một vài bóng dáng bảo vệ vật vờ bên những đụn cát khổng lồ.
Trước thực trạng này, Thủ tướng Chính phủ đã có thông báo 164, yêu cầu các cổ đông của TIC phải nghiêm túc và nhanh chóng đóng góp đủ số vốn như đã cam kết. Thế nhưng thật khó hiểu, bởi đã sau hơn 5 tháng khi thông báo này ra đời, các cổ đông của TIC vẫn phớt lờ chỉ đạo của Thủ tướng khiến dự án đang đứng trên bờ vực phá sản.
Có một điều phải nói thêm rằng, hiện nay mặc dù là đơn vị nắm cổ phần lớn nhất ở TIC (30%) nhưng Vinacomin vẫn không thể quyết được mọi việc. Thậm chí có tiền muốn bỏ vào để giải quyết những vấn đề "nóng" cũng không được hoặc ngay như một việc nhỏ là "trảm" nhưng cổ đông không chịu góp vốn theo Luật Doanh nghiệp nhưng Vinacomin cũng không làm nổi vì số cổ phần vẫn chưa quá bán và một số nguyên nhân không thể nói thành lời.
Theo ông Hồ Đức Bình - Tổng giám đốc TIC, cách duy nhất để tháo gỡ khó khăn ở dự án hiện nay chính là vấn đề tái cơ cấu. "Hiện chúng tôi đã có văn bản gửi Chính phủ, Bộ Công thương đề nghị chỉ đạo 4 cổ đông thực hiện thoái vốn và giao lại cho Vinacomin bởi đây là Tập đoàn có kinh nghiệm khai thác mỏ, có kinh nghiệm cấp cứu xử lí các rủi ro an toàn trong quá trình khai thác mỏ... và khi là cổ đông chi phối thì chắc chắn chúng tôi thể giải quyết được tất cả khó khăn hiện này", ông Bình nói.
Cũng theo ông Bình việc thoái vốn và bàn giao lại cổ phần cho Vinacomin của 4 cổ đông sẽ được hoàn thành trong tháng 12/2011.
Mặc dù khó khăn đang chồng chất lên mỏ sắt lớn nhất Đông Nam Á nhưng người dân Hà Tĩnh và bản thân người viết bài này vẫn tin là hy vọng rằng, một ngày không xa những khối quặng đen xù xì nằm sâu dưới lòng đất sẽ được đưa lên mặt đất, vào lò luyện và sẽ góp phần đưa Hà Tĩnh thoát nghèo!
Hà Vy