Tiến sĩ Nguyễn Lập Dân, chuyên gia về tài nguyên nước ở Viện Địa Lý, Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam, sẽ giải thích vấn đề này. Ông cũng chính là người chủ nhiệm đề tài khoa học cấp nhà nước mang mã số KC08.23/06-10 “Nghiên cứu cơ sở khoa học quản lý hạn hán và sa mạc hóa để xây dựng hệ thống quản lý, đề xuất các giải pháp chiến lược và tổng thể giảm thiểu tác hại: Nghiên cứu điển hình cho đồng bằng sông Hồng và Nam Trung Bộ”.
Phóng viên (PV): Thưa Tiến sĩ, xin ông cho biết mục tiêu, ý nghĩa của đề tài khoa học nghiên cứu về hạn hán và sa mạc hóa ở Việt Nam do ông làm chủ nhiệm.
Tiến sĩ Nguyễn Lập Dân (TS NLD): Trong vòng 15 năm trở lại đây hiện tượng hạn hán và sa mạc hóa đã gia
Tiến sĩ Nguyễn Lập Dân
|
tăng cả về không gian và quy mô. Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, vào năm 2004 cả nước ta có 9,3 triệu ha đất nằm trong tình trạng sa mạc hóa. 4 vùng trọng điểm gồm thứ nhất là Tây Bắc, thứ hai là Tứ Giác Long Xuyên, thứ ba là dải ven biển miền Trung, thứ tư là Tây Nguyên. Như vậy hiện nay vấn đề sa mạc hóa là vấn đề bức bách, nó đẻ ra vấn đề làm mất ổn định đời sống, làm mất khả năng sinh học của đất.
Tất cả các vùng đã đi vào sa mạc hóa thì khả năng sinh học không còn, tức là không có khả năng hiệu quả kinh tế và từ đó gây ra khó khăn cho đời sống dân cư trong các vùng ấy và đặc biệt liên quan đến sinh thái môi trường, làm mất ổn định đời sống dân cư.
Do vậy mục tiêu đề tài đưa ra hoàn toàn mang tính cấp thiết. Mục tiêu chính của đề tài là trên cơ sở đánh giá thực trạng hạn hán và sa mạc hóa ở Đồng bằng sông Hồng, Nam Trung Bộ và từ đó xây dựng hệ thống quản lý hạn hán, sa mạc hóa ở Việt Nam.
Phải nói đây là đề tài đầu tiên chúng tôi xây dựng hệ thống quản lý hạn hán, sa mạc hóa ở Việt Nam. Cái thứ hai, từ khi đánh giá đúng hiện trạng hạn hán, sa mạc hóa thì phải đề xuất được giải pháp tổng thể để giảm thiểu hạn hán, sa mạc hóa ở Việt Nam, trong đó rất chú trọng tới vấn đề sử dụng hiệu quả tài nguyên nước ở Việt Nam nói chung. Cái thứ ba, một trong mục tiêu của đề tài là khi triển khai đề tài này thì phải làm hai mô hình quản lý, quản lý hạn hán ở tỉnh Hà Nam và mô hình quản lý sa mạc hóa ở tỉnh Ninh Thuận. Cho đến nay tất cả các kết quả ấy chúng tôi đã triển khai rất tốt và đề tài được đánh giá cao.
PV: Tiến sĩ có thể nói rõ hơn về nguyên nhân gây ra tình trạng hạn hán, sa mạc hóa ở Việt Nam?
TS NLD: Nguyên nhân gây ra hạn hán, sa mạc hóa thì nó có hai cái chính. Thứ nhất, cho đến hiện nay người ta cho là nguyên nhân của biến đổi khí hậu, sự nóng lên của Trái Đất, sự tăng lên của nhiệt độ, sự tăng giảm lượng mưa trong các không gian khác nhau. Về tình trạng lượng mưa tăng thì theo công trình nghiên cứu của chúng tôi kết hợp với Viện Khoa học Khí tượng – Thủy văn và Môi trường của Bộ Tài nguyên – Môi trường, thực chất hiện nay mưa nhiều hơn vào mùa mưa nhưng chứ không phải vào mùa khô. Tăng lượng mưa vào mùa mưa chỉ càng thêm lũ lụt, thiệt hại tăng lên. Vào mùa khô thì theo nghiên cứu của chúng tôi trên địa bàn Nam Trung Bộ và Đồng bằng sông Hồng, lượng mưa giảm đi. Điều này gây ra tính khắc nghiệt của hạn hán và sa mạc hóa. Đây là nguyên nhân rất quan trọng.
Tình trạng sa mạc hóa ở Ninh Thuận
Nguyên nhân thứ hai là do tác động của con người. Không thể bỏ qua được hoạt động của con người. Và hoạt động của con người ở đây chủ yếu là những vấn đề quy hoạch, khai thác sử dụng đất trên các địa bàn, các địa phương đã nảy sinh hiện tượng hạn hán, sa mạc hóa. Việc quy hoạch, sử dụng đất không hợp lý rất nguy hiểm.
Và một nguyên nhân nữa là nguồn nước của chúng ta. Ở nước ta nguồn nước cho đến thời điểm hiện nay không phải là nhiều. Mà theo nghiên cứu của chúng tôi lượng nước tính theo bình quân đầu người hiện nay ở nước ta dưới 4m3/người/năm. Tức là một trong những nước đã được báo động.
Nguyên nhân nữa cuối cùng tôi muốn nói đến là con người khi khai thác sử dụng các nguồn nước đã không tính đến sự cân bằng nguồn nước nên không đảm bảo tính hiệu quả. Đây cũng là một tác nhân cực kỳ quan trọng gây ra hạn hán và từ hạn hán làm cho đất bạc màu và kéo đến sa mạc hóa.
Gói gọn lại có hai nhóm nguyên nhân chính là do biến đổi khí hậu, sự nóng lên của Trái Đất và do hoạt động của con người chưa mang tính bền vững, chưa mang tính khoa học cao, gây ra các vấn đề về hạn hán và sa mạc hóa.
(còn tiếp)
Trần Quang Vinh thực hiện