Xuất khẩu gạo Việt Nam: Thành tựu và những việc cần làm ngay

Các chuyên mục cũ Tiêu điểm
Thứ năm, 20/10/2011 10:09 GMT+7
Theo nhận định của Hiệp hội Lương thực Việt Nam, khả năng xuất khẩu 7 triệu tấn gạo trong năm 2011là “ở trong tầm tay”.

Diễn biến thời tiết, thiên tai phức tạp trên toàn cầu đe dọa an ninh lương thực của nhiều quốc gia, cùng với     tình trạng lạm phát phi mã khiến hầu hết các mặt hàng nông sản tăng giá mạnh. Đó là những yếu tố chính tác động đến thị trường và giá gạo xuất khẩu năm 2011. Cùng với đà tăng của giá, sản lượng và giá trị xuất khẩu gạo của Việt Nam cũng tăng mạnh,  đưa tổng khối lượng xuất khẩu gạo 9 tháng qua lên 6,2 triệu tấn (bằng chỉ tiêu cả năm 2011) với kim ngạch đạt 3,1 tỷ USD, tăng 17,4% về  lượng và 25,6% về giá trị.
     
Khẳng định vị trí hàng đầu     
         
Nhìn lại quá trình tham gia thị trường gạo thế giới, có thể thấy đến năm 2007 kinh tế Việt Nam mới chính thức hội nhập vào nền kinh tế toàn cầu, nhưng người nông dân sản xuất gạo Việt Nam đã tham gia thị trường lúa gạo thế giới từ trước đó gần hai thập kỷ. Việt Nam đã trở thành quốc gia cung cấp gạo quan trọng trên thị trường thế giới.
Trong giai đoạn 1989 - 2008, Việt Nam đã  xuất khẩu bình quân hàng năm trên 3 triệu tấn gạo sang 128 quốc gia trên thế giới. Trong giai đoạn 2006 - 2010, xuất khẩu gạo đạt gần 27 triệu tấn với tổng giá trị hơn 10,5 tỷ USD. Đặc biệt từ năm 2008, trị giá tăng vọt gần 100% so với năm trước do giá gạo trên thị trường tăng đột biến, đạt gần 2,7 tỷ USD, đưa năm 2008 trở thành năm đánh dấu mốc kim ngạch xuất khẩu gạo vượt con số 2 tỷ USD. Đặc biệt, trong vòng ba năm trở lại đây, xuất khẩu gạo đã liên tiếp lập kỷ lục về số lượng và trị giá. Năm 2009, xuất khẩu gạo đã tăng vọt lên mức hơn 6 triệu tấn. Đến năm 2010, xuất khẩu gạo tiếp tục đạt mức kỷ lục mới về cả số lượng và trị giá, với 6,75 triệu tấn và thu được gần 3 tỷ USD.  
   
Với thị trường toàn cầu, gạo Việt Nam ngày càng khẳng định được vị trí, giữ được giá xuất khẩu và có khả năng cạnh tranh cao ở loại gạo cấp trung bình. Việc duy trì các thị trường truyền thống và liên tục mở rộng các thị trường mới đóng vai trò nền tảng giúp ngành lúa gạo Việt Nam khắc phục khiếm khuyết về giống lúa, chất lượng gạo, tập quán canh tác, sức chứa kho dự trữ, công nghệ sau thu hoạch và công nghệ chế biến.
 
Đặc biệt năm 2011, mặc dù có những lo ngại trước những diễn biến trái chiều (như việc chính phủ Thái Lan cam kết nâng giá thu mua lúa gạo trong nước để đẩy giá gạo trên thị trường thế giới có thể lên mức 800 USD/tấn, điều này khiến giá gạo của Việt Nam cũng có thể tăng theo, nhưng cũng có thông tin Ấn Độ đã quyết định xuất khẩu trở lại 1 triệu tấn gạo với giá sàn chỉ là 400 USD/tấn và gạo của Việt Nam sẽ phải cạnh tranh với gạo giá rẻ của Ấn Độ để có thể tiếp tục xuất đi châu Phi.. .), nhưng  xuất khẩu gạo Việt Nam vẫn đang trên đà tiến tới những kỷ lục mới cả về giá trị và sản lượng. Tính chung trong 9 tháng qua, giá gạo xuất khẩu bình quân của Việt Nam vẫn     đạt 495 USD/tấn, tăng 5,3% so với cùng kỳ năm ngoái. Hơn thế, khoảng cách về giá một số loại gạo chủ yếu xuất khẩu của nước ta so với gạo cùng phẩm cấp của Thái Lan chẳng những đã được san bằng, thậm chí có những thời điểm còn cao hơn từ 1 - 6 USD/tấn. Đây là một kết quả rất đáng khích lệ, khẳng định vị thế của gạo Việt Nam.      
        
Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Bùi Bá Bổng cho biết với những thành tựu này, thời gian qua Chính phủ luôn xem lúa gạo là nhiệm vụ trung tâm của phát triển nông nghiệp - nông thôn, từ đó có những chính sách đầu tư đáng kể cho lúa gạo. Đặc biệt trong những năm gần đây, chủ trương thu mua tạm trữ để tránh tình trạng lúa rớt giá mỗi vụ thu hoạch, đảm bảo mức lãi tối thiếu cho người trồng lúa từ 30% là một cam kết khẳng định sự quan tâm của Chính phủ đối với sản xuất lúa gạo - một ngành hàng với sự tham gia của hàng chục triệu nông dân, không chỉ có ý nghĩa quan trọng về an sinh xã hội, mà còn đóng góp lớn về kinh tế và tham gia khẳng định vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.    
       
Nâng cao chuỗi giá trị sản xuất    
       
Tuy nhiên, Thứ trưởng Bùi Bá Bổng cũng cho rằng, thành công về lúa gạo của Việt Nam hiện nay là niềm mơ ước của nhiều nước, nhưng trước tình hình mới, sản xuất và xuất khẩu lúa gạo cũng cần phải thay đổi, trong đó những giải pháp nâng cao chuỗi giá trị ngành lúa gạo là những việc cần làm ngay.
     
Dự báo về tình hình xuất khẩu gạo trong giai đoạn 2012 - 2015, Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) cũng nhận định trong bốn năm tới sản lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam sẽ ổn định ở mức 6 triệu tấn/năm, nhưng thị trường sẽ phải cạnh tranh gay gắt từ các nguồn cung cấp mới. Đặc biệt trong thời gian tới, những diễn biến phức tạp vốn là đặc điểm của thị trường lúa gạo thế giới nhiều năm nay và việc cần theo dõi sát và nhanh nhạy để quyết định xuất khẩu với giá có lợi nhất vẫn là một bài toán cần tính kỹ với các doanh nghiệp xuất khẩu gạo của Việt Nam, nhất là trong bối cảnh Việt Nam sẽ phải đối mặt với nhiều thách thức lớn từ việc mở cửa thị trường xuất khẩu gạo.
     
Nếu như trước đây, để bảo hộ ngành sản xuất trong nước, các doanh nghiệp nước ngoài phải liên doanh, liên kết với doanh nghiệp trong nước trong thu mua, xuất khẩu lúa gạo thì từ năm 2011 với việc tuân thủ cam kết WTO về mở cửa thị trường lúa gạo, các doanh nghiệp nước ngoài có thể trực tiếp tham gia thị trường lúa gạo Việt Nam. Thị trường thu mua, xuất khẩu lúa gạo của các doanh nghiệp trong nước vốn đã nhiều cạnh tranh, nay lại đối phó với sự cạnh tranh của các doanh nghiệp nước ngoài muốn “chen chân” vào thị trường này. Trong khi xét về năng lực thị trường và vốn, chỉ có những doanh nghiệp lớn mới có thể cạnh tranh, còn phần lớn doanh nghiệp nhỏ của Việt Nam đều thua thiệt so với các doanh nghiệp nước ngoài.
     
Để đối phó với “làn sóng” cạnh tranh này, VFA cho rằng giải pháp cơ bản là các doanh nghiệp cần thiếp lập, xây dựng vùng nguyên liệu, tạo sự gắn bó mật thiết với nông dân, tạo thành những chuỗi giá trị bền vững trong sản xuất và xuất khẩu lúa gạo. Đây cũng là mô hình nhiều doanh nghiệp xuất khẩu đang xây dựng tại vùng đồng bằng sông Cửu Long.
   
Mặt khác, trước sự cạnh tranh với những nguồn cung ứng mới của thị trường gạo thế giới như Campuchia và Bangladesh, Việt Nam cũng cần nâng cao chất lượng lúa gạo trên cơ sở chọn giống và thiết lập các vùng nguyên liệu chất lượng cao, từng bước hình thành thương hiệu sản phẩm riêng. Cùng với đó, những hạn chế bộc lộ trong công tác điều hành xuất khẩu gạo thời gian qua cũng cần được nhanh chóng khắc phục, đồng thời đảm bảo duy trì mục tiêu mấu chốt của vấn đề là phải đảm bảo cho nông dân có lãi trên 30% cũng như giảm thiểu những rủi ro cho người trồng lúa là những giải pháp cần thiết để đảm bảo n âng cao sức cạnh tranh và tính bền vững của lúa gạo Việt Nam.   
       
Phạm Thanh Hương