Những lời bình luận và chia sẽ nhan nhản trên mạng (nguồn Internet)

Từ lúc mạng xã hội được sử dụng một cách phổ biến và rộng rãi ở Việt Nam, dễ dàng nhận thấy nhan nhản  những lời chia sẻ, bình luận với ý phê phán được đưa lên với mật độ dày đặc theo từng phút. Trong số đó, có không ít những lời mỉa mai, chê bai một cách cay nghiệt đối với tính cách dân tộc. Người ta thường so sánh thời nay với thời xưa rồi cho rằng người Việt thời xưa sao mà đạo đức thế, trong sáng thế; giới trẻ bây giờ mất gốc, hư hỏng cả rồi. Người ta lại đem so sánh nước mình với nước ngoài để khẳng định rằng nước người ta, dân người ta sao mà lịch lãm, văn minh, giỏi giang thế còn nước mình, người mình thì nhìn đâu cũng thấy tham lam, bần tiện, xấu xa. Thậm chí có những người chẳng có một chút hiểu biết gì về lĩnh vực đang nói đến cũng a dua, hùa theo mà hăng hái bình luận, chửi rủa

 Từ suy nghĩ cá nhân, tôi cho rằng một dân tộc muốn phát triển đi lên thì không thể thiếu sự phản biện xã hội. Từ những ý kiến phản biện chân thành, thẳng thắn, đặc biệt là những ý kiến trái chiều chúng ta mới có thể soi rọi lại mình  một cách nghiêm khắc để nhận ra những yếu kém, sai lầm mà kịp thời phản tỉnh. Do đó, sự phê phán những yếu kém của đất nước hay những thói hư tật xấu thuộc về dân tộc tính là điều vô cùng cần thiết giúp đất nước trở nên văn minh, giàu đẹp hơn. Mỗi người cần phải xem sự phản biện ấy là trách nhiệm của mình đối với xã hội. Tuy nhiên, sự phê phán chỉ trở nên có ý nghĩa khi con người xác định được cho mình một thái độ phê phán đúng đắn, nhân văn nhằm  hướng tới một mục đích tốt đẹp.

 Một con người chân chính khi phê phán sẽ xuất phát từ nhận thức, hiểu biết  sâu sắc để chỉ ra sai lầm, yếu kém  một cách khách quan, đúng đắn chứ không phải  dễ dãi, hời hợt hùa theo đám đông mà chửi bới một cách vô tội vạ. Một người chân chính khi phê phán xã hội hay tính cách người Việt cũng sẽ phê phán bằng một tâm trạng  đau xót, ngậm ngùi cho thực trạng dân tộc chứ không phải bằng thái độ bới móc để rồi hả hê, thỏa mãn. Trong những năm gần đây, khi mà nền giáo dục Việt Nam bộc lộ không ít những  bất cập khiến niềm tin của xã hội dành cho Bộ Giáo dục ngày càng giảm sút thì trên các phương tiện truyền thông, người ta đua nhau phê phán, mỉa mai. Đáng buồn là trong những lời phê phán ấy có cả những ý kiến rất hăng, rất mạnh của những người hầu như chẳng có một chút hiểu biết gì về giáo dục. Thậm chí khi một cậu bé lớp 8 nghênh ngang tuyên bố giáo dục Việt Nam thối nát, muốn làm thay việc của Bộ trưởng đã có không ít người tỏ thái độ hưởng ứng một cách đầy thỏa mãn. Sự yếu kém trong một lĩnh vực quan trọng như giáo dục đúng là cần phản biện. Nhưng sự phản biện ấy là công việc của những chuyên gia, những người có hiểu biết, có tầm nhìn về giáo dục nhằm mục đích xây dựng một nền giáo dục Việt Nam tiên tiến hơn chứ không phải là công việc của những ông mù tịt về giáo dục.

Ngay cả việc so sánh thời nay với thời xưa, nước mình với nước người để phê phán cũng cần cân nhắc một cách thận trọng. Theo tôi thì thời nào, nước nào cũng có những giá trị riêng và những tệ hại riêng của nó. Không nên  quá sùng ngoại hoặc quá sùng cổ mà phủ nhận tất cả những giá trị của nước mình, thời mình. Một anh bạn của tôi nói một cách hóm hỉnh mà đầy thấm thía rằng thời xưa mà có facebook thì có lẽ cũng không ít xấu xa, tệ hại được phơi bày; rằng người ta hay ca tụng các xã hội phương Tây lên tận mây xanh nhưng không biết rằng ngay trong những xã hội ấy cũng có khối người khủng hoảng tinh thần đến mức phải tự sát. Đúng là so với nhiều quốc gia trên thế giới, nước ta còn lạc hậu, thua kém khá xa; cần phải tỉnh táo, nghiêm khắc nhìn ra sai lầm của mình để sửa đổi nhưng tuyệt đối không nên sa vào thói tự ti dân tộc để trở nên hèn nhát, sợ hãi trước tất cả.

Nói thế để thấy rằng sự phê phán đối với những thói hư tật xấu của người Việt hay những bệ rạc, yếu kém của xã hội là vô cùng quan trọng. Một người văn minh cần thiết phải trang bị cho mình tư duy phản biện và xem việc phản biện như là trách nhiệm của bản thân đối với đất nước. Nhưng phản biện là để dựng xây, thúc đẩy chứ không phải là bới móc, đạp đổ. Trước khi đưa ra một ý kiến phê phán nào, cần thiết phải trả lời cho chính mình một câu hỏi “Phê phán để làm gì?”.

Hồ Tấn Nguyên Minh