Do chính sách gậm nhấm để chiếm toàn bộ khu vực Biển Đông cộng với ứng xử thô bạo của Trung Quốc đối với Philippin làm quan hệ hai nước Philippin – Trung Quốc căng thẳng thời gian qua. Ngoài việc xây cất đảo nhân tạo mà Trung Quốc đã đánh chiếm của Philippin trước đây, Hải quân Trung Quốc không ngừng ngăn chặn tàu thuyền của Philippin, nhất là các tàu hậu cần tiếp tế cho các đơn vị đồn trú trên đảo, như ngày 4/2/2015 tàu chiến Trung Quốc đã ngăn chặn 3 tàu cá trong đó đâm hỏng một chiếc gần đảo Scarborough. Sự kiện này làm cho quan hệ hai nước tới nay vẫn căng thẳng.

 Báo chi Trung Quốc cho rằng quan hệ căng thẳng hiện nay giữa Trung Quốc và Philippin là không thể cứu vãn nổi vì Tổng thống Aquino III thực hiện một loạt chính sách cứng rắn, mạnh mẽ chống Trung Quốc xâm chiếm đảo của Philippin. Trong chuyến thăm Nhật Bản 4 ngày từ 2/6/2015, Tổng thống Philippin Aquino –III đã lên án những hành động và ứng xử thô bạo của Trung Quốc với các nước láng giềng ở Biển Đông giống như phát xít Đức từng làm trong Chiến tranh thế giới thứ hai. Để ngăn chặn sự bành trướng của Trung Quốc, Hải quân hai nước Philippin và Mỹ tiến hành nhiều cuộc tập trận chung ngay trên vùng biển chồng lấn, như ngày 9/7/2015 hai nước đã tiến hành cuộc tập trận quy mô lớn với hai tàu Khu trục là USS Fort Worth LCS-3 và tàu USS Lassen cùng với máy bay trực thăng “Chim Ưng”  MH60R hộ tống của Mỹ.  Trung Quốc đã đưa hai tàu Khu trục “Tấm lá chắn Trung Hoa mới” – 052D ra cảnh cáo và ngăn chặn.

 Ngày 16/7/2015, Thượng tướng Scott Swift, Người vừa được cử giữ chức Tư lệnh Hạm đội Thái Bình Dương đã tới thăm Philippin 4 (từ 16/7 - 19/7/2015) và ngồi trên máy bay trinh sát chống ngầm P8A thị sát dọc bờ biển của Trung Quốc tới 7 tiếng đồng hồ để bố trí thêm binh lực trong khu vực.

 Hãng tin CNN cho biết Mỹ vừa hạ thủy tàu chiến đấu kiểu mới mang tên “Little Rock Nine” trọng tải 3.000 tấn để đưa tới tăng cường cho Hạm đội Thái Bình Dương năm 2016 nhằm trấn an các đồng minh của Mỹ trong khu vực. Phản ứng lại hoạt động của Hải quân, Trung Quốc cho biết đưa 4 tàu Khu trục “Tấm lá chắn Trung Hoa mới” – 052D tới hoạt động ở Vùng Biển Đông.

Trong tình hình căng thẳng và thù địch giữa hai nước, sự xuất hiện của ông Tập Cận Bình tại APEC ở Philippin hẳn là không dễ chịu chút nào. Chính vì vậy, Trung Quốc đã vội vã cử Ngoại trưởng Vương Nghị thăm Philippin ngày 10/11/2015 để dọn đường cho chuyến đi dự APEC của Tập Cận Bình. Đây là cuộc gặp gỡ chính thức giữa Ngoại trưởng hai nước kể từ năm 2009 tới nay.

 Trong cuộc họp báo ngày 10/11/2015 tại Bắc Kinh, Thứ trưởng Ngoại giao TQ Lý Bảo Đông nói Chủ tịch Tập Cận Bình chỉ thuần túy tới Philippin tham dự APEC chứ không thăm Philippin. Ông nhấn mạnh Nghị trình chủ yếu của APEC là vấn đề hợp tác kinh tế chứ không thảo luận vấn đề Biển Đông. Phát biểu với báo giới trong chuyến thăm Philippin ngày 10/11/2015, Ngoại trưởng Vương Nghị nói: “Quan hệ Trung Quốc – Philippin hiện nay thực sự gặp nhiều khó khăn. Trong bối cảnh này việc thâm dự APEC của Chủ tịch Tập Cận Bình thực sự tồn tại những yếu tố không xác định. Bởi vậy chuyến thăm này của tôi muốn bày tỏ và kiến nghị với phía Philippin tạo điều kiện thuận lợi cho chuyến đi của Chủ tịch Tập Cận Bình”. Vương Nghị cũng nhấn mạnh “APEC là diễn đàn kinh tế, không phải là nơi thích hợp để thảo luận vấn đề chính trị và an ninh. Bởi vậy, vấn đề Biển Đông không nên thành một trong những nghị trình của Hội nghị.”

            Bởi vậy, dư luận cho rằng ông Tập Cận Bình tới Philippin trong không khí đối đầu giữa hai nước. Để trấn an phía Trung Quốc, từ Tổng thống Aquino III tới Ngoại trưởng Rosario và Chủ tịch Ủy ban tổ chức APEC Philippin đều bày tỏ không đưa vấn đề Biển Đông vào nghị trình và hoan nghênh Chủ tịch Tập Cận Bình tới dự. Đồng thời phía Philippin cam kết Chủ tịch Tập Cận Bình tới đây sẽ được đón tiếp trọng thị, vui vẻ và hài lòng. Dư luận cho rằng là nước chủ nhà, phía Philippin mong muốn APEC -23 thành công, nhất là khi Tổng thống Putin và Tổng thống Indonexia Joko Widodo không tham dự do phải giải quyết vấn đề trong nước mà thay vào đó là Thủ tướng Medvedev và Phó Tổng thống Yusuf Kalla tham dự.

Tuy nhiên, báo giới các nước phát hiện thấy nhiều chi tiết đáng lưu ý là khi tiếp Ngoại trưởng Vương Nghị, Tổng thống Aquino một tay bắt còn một tay đút túi, còn hai Ngoại trưởng Philippin và Trung Quốc khi bắt tay mỗi người nhìn ra mỗi hướng. Tờ “Thương báo” Philippin ngày 12/11/2015 dẫn phát biểu của Charles Jose, Người phát ngôn Bộ ngoại giao Philippin nói: “Chúng tôi sẽ có cách thể hiện về vấn đề Biển Đông trong thời gian APEC.” Mạng tin Keizai của Nhật Bản ngày 11/11/2015 cũng đưa tin Philippin tuy không chính thức đưa vấn đề Biển Đông vào Hội nghị, nhưng họ sẽ có cách thể hiện về lập trường này cho phía Trung Quốc thấy rõ. Ngày 16/11/2015 Người phát ngôn Nhà trắng Downer cho biết mặc dù trong Hội nghị thượng đỉnh không thảo luận vấn đề Biển Đông, nhưng sẽ được thảo luận ngoài Hội nghị thượng đỉnh. Điều này trái với mong muốn của phía Trung Quốc.

Một vấn đề được báo giới quan tâm là liệu có cuộc gặp gỡ tay đôi Aquino III - Tập Cận Bình hay không? Bởi vì, khi tới dự Hội nghị APEC Bắc Kinh tháng 11/2014, Tổng thống Aquino III cũng không có tiếp xúc riêng với Chủ tịch Tập Cận Bình mà ra về ngay khi Hội nghị kết thúc.

 Dư luận cho rằng cho dù nước chủ nhà Philippin không đưa vấn đề Biển Đông vào nghị trình chính thức, nhưng các nước khác nhất là Mỹ, Nhật sẽ đưa vấn đề này trong những trường hợp cần thiết và dấy lên làn sóng chống Trung Quốc. Bởi vậy, diễn đàn APEC Philippin là nơi khó chịu đối với Trung Quốc./.

Kiều Tỉnh